Նահապետի աշունը. 2013-ը մեզ համար մեծ կորուստների տարի դարձավ…

Կիրակի օրը Հայոց մեծերի Պանթեոնում ամփոփվեց ՀՀ եւ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Սոս սարգսյանի մարմինը: Դերասան, որի ստեղծած կերպարները, ինքն իր հեգեկերտվածքով հավերժ կմնան հայ ժողովրդի հիշողության մեջ: Մեր խնդրանքով Մեծ Դերասանի մասին իր խոսքն ասաց թատերագետ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Հայաստանի թատերական գործիչների միության քարտուղար Լեվոն Մութաֆյանը.

Հեռացան գրականության ու արվեստի շատ նշանավոր գործիչներ, կյանքին հրաժեշտ տվեցին իրենց կյանքով ու գործով իմաստացած շատ հզոր անհատականություններ, որոնցից ամեն մեկն ազգային մտածողության ու ազգային նկարագրի կրողն էր, մեր Ոգու իրականության ստեղծողներից… Սակայն ամենամեծ հեռացումը Սոս Սարգսյանինն էր` բոլոր ժամանակների մեր մեծագույն դերասաններից մեկի, ով ոչ միայն դերասան ու արվեստագետ էր, այլեւ յուրատիպ գրող էր, մեծ մտածող, ազգային խղճի ու բարոյականության խտացումներից մեկը… Մեր ազգին Թումանյաններ էին պետք, որպեսզի չխոտորվեինք, որպեսզի մշտապես զգայինք Մեծի խոսքի արժեքն ու ապրեինք Մեծի դասերի հուշումներով: Սոս Սարգսյանն իր նկարագրով ու էությամբ թումանյանական հունցվածք ու կերտվածք ուներ, Նահապետի նկարագիր ուներ, ուստի նրա ներկայությունը մեր մեջ ու մեր կողքին ոչ միայն հպարտություն էր ծնում, այլեւ՝ վստահություն, որ կան մեծեր, ովքեր օգնում են չխոտորվել, ովքեր մեր բիբիլական անցյալի ու տարորոշվող ներկայի բավիղներն են քանդում, հստակեցնում, պարտադրում են շիտակության դասերի միջով անցնել… Մոտ երկու տասնամյակ մենք ապրեցինք հրճվանքի ու հիասթափությունների, զարթոնքի ու անկումների մեջ, մենք ձգտեցինք պետականության կառուցման՝ հաճախ գետնաքարշ դարձնելով պատկերացումներն ու ձգտումները: Սոս Սարգսյանն այս բոլոր տարիներին իր իմաստուն խոսքը հնչեցրեց, մերթ խռովքով ու տագնապով, մերթ փիլիսոփայի հանդարտությամբ իր պատկերացումները թելադրեց, քննադատեց ու դժգոհեց, բարի իմաստունի նման ժպտաց ու հենց Թումանյանի նման ասաց՝ ախր, էս ի՜նչ եք անում, այ երեխեք… Չլսեցինք Նահապետին, չուզեցինք նրա իմաստության դիրքերից նայել մեզ ու մեր երկրին: Ու երևի դա է պատճառը, որ կորուստները շատ եղան, գտածները՝ քիչ… Սոս Սարգսյանը մեր թատերարվեստի ամրակուռ կաղնին էր նաեւ՝ մեր մեծերի լիազոր-ներկայացուցիչը: Նրան տեսնելիս իսկապես մեր մեծերին էինք հիշում, որովհետև ամեն մեկից մի բան կար նրա մեջ, նա այդ մեծերի ու մեզ հետ էր՝ որպես կամուրջ, որպես ժամանակները ագուցող մերան… Նրա ստեղծած բեմական ու կինեմատոգրաֆիական շատ կերպարներ ազգային ինքնության ու հողաշունչ փիլիսոփայության դրսեւորումներն էին, ազգային տիպականմ բնավորության խտացումները: Կինոյում հատկապես Սոս Սարգսյանը ստեղծեց հզոր կերպարներ, որոնք խտացրեցին հայի մասին պատկերացումները, որոնք հաստատեցին մեր տեսակի բացառիկությունը: Ուրեմն, ԿԻՆՈՅԻ ՀԱՅ… Այսպես կարող եմ բնութագրել Սոս Սարգսյանին, որի ճշմարիտ հնչերանգը, խորքային թափանցումները, մասնավորից դեպի ընդհանրականը ձգտելու եզակի կարողությունը ձեւավորեցին հզոր, անկասելի, մոնումնենտալ կինոկերպարներ… Հիմա այդ ամենը հուշ չէ լոկ: Այդ ամենը գոյատեւող ներկայություն է, որովհետև Սոս Սարգսյանի ստեղծածը հետայսու դարերինն է…

Ռ. ԹԱԹՈՅԱՆ